SŁOWO KRYTYKI
Zdarza się, że to, co nazywamy sztuką, w istocie jest trucizną. W śmietniku obfitości zwanym art worldem przykłady tego powstają masowo. Przykłady sztuki spłycającej, krzywdzącej, niewzbogacającej, będącej owocem rozleniwienia intelektualno-emocjonalnego twórców lub zaślepienia wolnością artystyczną, często przy tym wynikającej z niskich pobudek. Skażającej sferę duchowości pojmowanej jako świat wewnętrznej wrażliwości człowieka (z natury niezwiązany z żadną religią). Owej truciźnie artystycznej towarzyszy brak równowagi między treścią i formą, którego efektem jest niekomunikatywność (brak wyraźnego oddziaływania na wrażliwość odbiorcy, bełkotliwość). Niekomunikatywny język artystyczny nie pozwala na nawiązanie żywego kontaktu z odbiorcą, wskazuje natomiast na ograniczające skupienie artysty i sztuki na samych sobie.
POSTULATY
CELE SZTUKI
Sztuka zamiast potęgować chaos w naszym życiu może stworzyć dlań swego rodzaju przeciwwagę. Celem takiej sztuki jest sprzyjanie pogłębieniu doświadczenia oraz dążenie do odbudowy harmonii ciała, umysłu i ducha niezbędnej dla doznawania pełni człowieczeństwa. Łącząc w odpowiedni sposób pierwiastki materialny i pozazmysłowy, dzieło sztuki może otwierać nas na przekroczenie granic codziennego doświadczenia, pobudzać intelekt, uczucia i zmysły oraz sprzyjać pielęgnacji i rozwojowi współcześnie zaniedbywanej sfery duchowej. Taka sztuka jest wyrazem szczerej troski o drugiego człowieka i dąży do uczynienia go lepszym.
FORMA
Sztuka ta opiera się na uniwersalizmie oraz równowadze między treścią i formą – jest sztuką ogólnoludzką, powstającą w kontekście kultury globalnej, a zatem ponad wszelkimi podziałami. Dlatego dąży do możliwie czystego, intuicyjnego, niewyuczonego odbioru poprzez oczyszczenie ze zbędnej narracyjności. W ten sposób spotkanie z dziełem nie wymaga od odbiorcy odczytywania i, co za tym idzie, może zaistnieć na gruncie dowolnego zaplecza kulturowego. Powyższe warunki spełnia np. umiejętnie użyty język abstrakcji.
Dla w pełni żywego kontaktu odbiorcy z dziełem istotne jest, by forma była adekwatna do czasów, w których powstaje. Jednakże zarazem dzieło nie może być ograniczone przymusem aktualności, gdyż z upływem czasu oczyszcza się z warstwy elementów ściśle aktualnych, pozostawiając jedynie elementy ponadczasowe. Artyści winni zatem dążyć do poszerzenia horyzontów, które odkryli ich poprzednicy, poprzez poszukiwanie współczesnych form wyrazu, mając jednak przy tym świadomość, iż one również z biegiem lat poszerzą zasoby tradycji. Powinni jednocześnie pamiętać o niestarzejącym się zaleceniu Wasyla Kandyńskiego (O duchowości w sztuce): każdy środek użyty w dziele musi wynikać z wewnętrznej konieczności.
ARTYSTA
Najwyższy czas poddać refleksji również samą osobę artysty. Aby powstała sztuka charakteryzująca się wymienionymi cechami, jej twórca musi uświadomić sobie własną odpowiedzialność – powinność dbania o innych poprzez pracę artystyczną – oraz wyzbyć się egoizmu. Ważne jest zrozumienie, że sztuka nie służy autoekspresji, „wyrażaniu siebie” czy rozładowaniu napięcia emocjonalnego – wrażliwość artysty musi być skierowana na drugiego człowieka, a praca twórcza oparta wyłącznie na prawdziwie istotnych powodach, czystych i szczerych intencjach oraz pokorze.
Artysta powinien kształtować swoje życie w sposób odpowiedzialny i dojrzały, ponieważ to jego owocami karmi później swoich odbiorców. Pracę twórczą winien związać z wysiłkiem intelektualno-duchowym i dążeniem do poznania. Przeciwstawiając się powszechnej bezmyślności i dominującym tendencjom, powinien przykładać większą wagę do tworzenia konstruktywnych propozycji niż do samego krytykowania. Ponadto taki artysta jest świadomy, tzn. działa z sensem, wyznaczając sobie konsekwentnie pole działania i odpowiedzialnie korzystając z wolności artystycznej – przy czym owa świadomość postawy artystycznej ani trochę nie umniejsza wartości intuicji w procesie twórczym.
SZTUKA ODPOWIEDZIALNA
Postulowana w niniejszym manifeście sztuka odpowiedzialna jest zatem sztuką ukierunkowaną na drugiego człowieka – nie jako na temat czy obiekt, lecz jako na żywą, czującą istotę, której artysta okazuje autentyczną troskę. Jej celem jest wzbogacenie życia wewnętrznego odbiorców przy jednoczesnym wzniesieniu się ponad ograniczenia podziałów kulturowych. Może to być sztuka przynależąca do różnego rodzaju nurtów, poruszająca rozmaite tematy, charakteryzująca się szerokim wachlarzem form – łączyć je będzie głębszy sens i przeznaczenie oraz świadoma, dojrzała postawa twórcy.
Z oczywistych względów poruszone w tym tekście problemy zostały ujęte w uproszczony sposób. Myśli dotyczące poszczególnych zagadnień rozwijam w esejach z cyklu Rozważania o sztuce, które publikuję >tutaj<.
